به گزارش خبرگزاری مهر، سرهنگ خدابنده لو فرمانده یگان حفاظت از اراضی کشاورزی شهرستان ساوجبلاغ ضمن تشریح آخرین وضعیت تغییر کاربری اراضی، به بررسی عوامل مؤثر بر گسترش تخلفات، چالشهای اجرایی و اقدامات پیشگیرانه این یگان پرداخت.
بررسی وضعیت موجود و عوامل مؤثر بر تغییر کاربری
بر اساس اعلام فرمانده یگان حفاظت اراضی کشاورزی ساوجبلاغ، الگوی غالب تغییر کاربری در این شهرستان، تبدیل تدریجی اراضی زراعی و باغی به کاربریهای مسکونی، تفریحی، خدماتی و احداث باغویلا است. این روند بهویژه در مناطق روستایی مجاور محورهای ارتباطی و مراکز گردشگری از جمله بخشهای مرکزی و چندار و روستاهای سعیدآباد، سرخاب، برغان، ولیان و کردان بهوضوح قابل مشاهده است.
وی تأکید کرد: تغییر کاربری منحصر به احداث بنا نیست و اقداماتی نظیر تفکیک و خردشدن اراضی، دیوارکشی، قطعهبندی، احداث استخر، محوطهسازی و ایجاد راه دسترسی نیز بهتدریج قابلیت کشاورزی زمینها را از بین میبرد.
فرمانده یگان حفاظت عوامل اصلی زمینهساز تغییر کاربری را به شرح ذیل اعلام کرد:
۱. عوامل اقتصادی: افزایش چشمگیر ارزش زمین در بازار غیرکشاورزی، کاهش صرفه اقتصادی فعالیتهای کشاورزی، افزایش هزینههای تولید و پایین بودن قیمت تضمینی محصولات از مهمترین محرکهای اقتصادی این پدیده است.
۲. عوامل اجتماعی: خردشدگی اراضی ناشی از تقسیم میراث میان وراث، مهاجرت جمعیت روستایی به شهرها، کاهش تمایل نسل جوان به فعالیت در بخش کشاورزی و سکونت مالکان در خارج از محل بهرهبرداری، مدیریت و نگهداری اراضی را با دشواری مواجه ساخته است.
فرمانده یگان حفاظت با اشاره به موضوع خردشدگی اراضی تصریح کرد: هنگامی که یک زمین کشاورزی میان چندین وراث تقسیم میشود، دیگر استفاده از ماشینآلات و مدیریت یکپارچه امکانپذیر نیست و در چنین شرایطی، وقتی ارزش زمین در بازار غیرکشاورزی بهمراتب بیشتر از درآمد کشاورزی باشد، انگیزه خروج زمین از چرخه تولید بهشدت افزایش مییابد.
ضعف بازدارندگی قوانین و ضرورت بازنگری
این مقام مسئول با تأکید بر اینکه تغییر کاربری اراضی حاصل یک عامل منفرد نیست، خاطرنشان کرد: در کنار عوامل اقتصادی و اجتماعی، برخی ضعفها و خلأهای قانونی و ناکافی بودن بازدارندگی ضمانتهای اجرایی نیز از دغدغههای مؤثر بر تداوم تخلفات محسوب میشود.
وی تصریح کرد که در مواردی که منفعت اقتصادی حاصل از تغییر کاربری غیرمجاز از هزینه و تبعات قانونی آن بیشتر باشد، انگیزه تخلف بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد. از اینرو، بازنگری و بهروزرسانی قوانین و مقررات مرتبط با حفظ کاربری اراضی و تقویت ضمانتهای اجرایی و بازدارندگی متناسب با شرایط روز و شیوههای جدید تخلف، یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
رویکرد یگان حفاظت در این زمینه
فرمانده یگان حفاظت تصریح کرد:مقابله با تغییر کاربری باید علاوه بر برخورد قانونی، بر سه محور اساسی زیر متمرکز باشد:
· پیشگیری از شکلگیری تخلفات در مراحل اولیه
· اصلاح عوامل اقتصادی و اجتماعی زمینهساز تخلف
· افزایش هزینه و ریسک تخلف برای متخلفان
چالشهای اجرایی و کمبودهای زیرساختی یگان حفاظت
فرمانده یگان حفاظت اراضی کشاورزی ساوجبلاغ در ادامه به تشریح مهمترین چالشهای فراروی این یگان در انجام مأموریتهای محوله پرداخت و موارد زیر را برشمرد:
۱. کمبود نیروی انسانی: عدم تناسب تعداد نیروهای یگان با وسعت حوزه استحفاظی و حجم گسترده تخلفات، یکی از مهمترین معضلات اجرایی است.
۲. کمبود تجهیزات: نبود خودرو و ماشینآلات کافی و محدودیت ادوات تخصصی مورد نیاز برای اجرای تبصره (۲) ماده (۱۰) قانون حفظ کاربری اراضی، روند برخورد با متخلفان را با کندی مواجه ساخته است.
۳. ضعف زیرساختهای ارتباطی: مشکلات اینترنت، آنتندهی و زیرساختهای فناوری اطلاعات در بسیاری از مناطق روستایی و کوهستانی تحت پوشش، شناسایی سریع تخلفات و انتقال بهموقع اطلاعات را با اختلال مواجه میکند.
وی با اشاره به گستردگی اراضی، پراکندگی روستاها و تنوع تخلفات، تأکید کرد که این شرایط نیازمند حضور میدانی و پایش مستمر است و کمبود امکانات موجود میتواند سرعت شناسایی و اجرای اقدامات قانونی را بهطور محسوسی کاهش دهد.
فرمانده یگان حفاظت راهکارهای پیشنهادی برای رفع چالشها را عنوان کرد:
تقویت نیروی انسانی متناسب با وسعت حوزه و حجم تخلفات
· تأمین خودرو و تجهیزات تخصصی و ادوات مورد نیاز
· بهبود زیرساختهای ارتباطی و فناوری اطلاعات
· توسعه سامانههای مکانمحور و GIS برای پایش هوشمند اراضی
ظرفیت همیاران اراضی و رویکرد پیشگیرانه
فرمانده یگان حفاظت با اشاره به گستردگی حوزه استحفاظی شهرستان ساوجبلاغ، استفاده از ظرفیت همیاران اراضی را بهعنوان یک شبکه مردمی و محلی در کنار اقدامات رسمی یگان، مؤثر و ضروری دانست.
وی در این زمینه توضیح داد: بهرهگیری از ظرفیت کشاورزان، بهرهبرداران، معتمدین و افراد بومی برای شناسایی و گزارش سریع اقداماتی نظیر دیوارکشی، تفکیک، قطعهبندی و احداث بنا، امکان شناسایی تخلفات را در مراحل اولیه افزایش میدهد.این مقام مسئول با تأکید بر اینکه همیاران اراضی هرگز جایگزین نظارت تخصصی و قانونی دستگاههای مسئول نخواهند شد، خاطرنشان کرد که این افراد میتوانند بهعنوان حلقه دیدهبانی و هشدار اولیه مردمی عمل کنند.
وی آموزش و ساماندهی همیاران اراضی، ایجاد سازوکار مشخص برای دریافت و پیگیری گزارشها، کاهش هزینه و زمان مقابله با تخلفات از طریق مشارکت مردمی، استفاده از تصاویر ماهوارهای و پهپادی در چارچوب ضوابط قانونی، توسعه سامانههای اطلاعات مکانی (GIS)، افزایش گشتهای پیشگیرانه در مناطق پرخطر، دریافت گزارشهای مردمی از طریق سامانههای ارتباطی و هماهنگی و تبادل اطلاعات میان دستگاههای متولی از اقدامات ضروری در این حوزه را اعلام کرد.
پیامدهای تداوم تغییر کاربری
فرمانده یگان حفاظت در ادامه گفت: ادامه روند تغییر کاربری اراضی کشاورزی در ساوجبلاغ پیامدهای جبرانناپذیری را به دنبال خواهد داشت که فراتر از یک مسئله مدیریتی و اداری است و به شرح ذیل عنوان کرد:
پیامدهای اقتصادی و تولیدی:
· کاهش سطح اراضی قابل کشت
· کاهش ظرفیت تولید محصولات کشاورزی
· از بین رفتن باغات و اراضی حاصلخیز
· افزایش وابستگی به واردات مواد غذایی
پیامدهای زیستمحیطی:
· افزایش فشار بر منابع آب زیرزمینی
· کاهش نفوذپذیری خاک و تغییر چرخه طبیعی آب
· تخریب پوشش گیاهی و تنوع زیستی
· برهمخوردن تعادل زیستمحیطی منطقه
پیامدهای اجتماعی و کالبدی:
· گسترش ساختوسازهای پراکنده و تغییر سیمای روستاها
· تغییر ساختار اقتصادی و اجتماعی روستاها از کشاورزی به خدماتی
· افزایش مهاجرت معکوس و فشار بر زیرساختها
فرمانده یگان حفاظت با تأکید بر اهمیت این موضوع تصریح کرد: حفاظت از اراضی کشاورزی صرفاً یک موضوع اداری نیست، بلکه با امنیت غذایی، منابع طبیعی، محیط زیست و توسعه پایدار شهرستان ارتباط مستقیم دارد.
جمعبندی و بسته پیشنهادی
آسیبشناسی جامع وضعیت موجود نشان میدهد که تغییر کاربری اراضی کشاورزی ساوجبلاغ، نتیجه برهمکنش پیچیدهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی، حقوقی و کالبدی است. کاهش صرفه اقتصادی کشاورزی و خردشدگی اراضی از یک سو، و افزایش ارزش زمین و تقاضای باغویلا و کاربریهای غیرکشاورزی از سوی دیگر، فشار مضاعفی بر اراضی مولد وارد کرده است. ضعف بازدارندگی برخی قوانین، محدودیت نیروی انسانی و تجهیزات یگان و مشکلات زیرساختی نیز ضرورت تقویت ظرفیتهای قانونی و اجرایی را دوچندان ساخته است.
مهمترین راهکارها و پیشنهادات به شرح زیر ارائه میشود:
۱. تقویت توان اجرایی:
· افزایش نیروی انسانی یگان متناسب با وسعت حوزه استحفاظی و حجم تخلفات
· تأمین خودرو، ماشینآلات و ادوات تخصصی بهویژه برای اجرای تبصره (۲) ماده (۱۰)
· تقویت اینترنت، آنتندهی و زیرساخت فناوری اطلاعات در مناطق تحت پوشش
۲. توسعه پایش هوشمند:
· توسعه سامانههای GIS و پایش ماهوارهای
· استفاده از تصاویر ماهوارهای و پهپادی در چارچوب ضوابط قانونی
· افزایش گشتهای پیشگیرانه در مناطق پرخطر
۳. اصلاح قوانین و افزایش بازدارندگی:
· بازنگری قوانین و تقویت ضمانتهای اجرایی
· افزایش هزینه و ریسک تخلف برای متخلفان
· تسریع در فرآیندهای قضایی رسیدگی به پروندهها
۴. مشارکت مردمی و فرهنگسازی:
· توسعه و ساماندهی ظرفیت همیاران اراضی
· ایجاد سازوکار مشخص برای دریافت و پیگیری گزارشهای مردمی
· فرهنگسازی و افزایش آگاهی عمومی نسبت به آثار بلندمدت تغییر کاربری
۵. حمایت از تولید و کشاورزان:
· حمایت اقتصادی و فنی از کشاورزان برای افزایش صرفه اقتصادی تولید
· اجرای طرحهای یکپارچهسازی اراضی
· ارائه تسهیلات و مشوقهای تولیدی
حفاظت از اراضی کشاورزی ساوجبلاغ نیازمند عزمی جدی و رویکردی همهجانبه شامل ترکیب پیشگیری، پایش هوشمند، استفاده از ظرفیتهای مردمی، تقویت توان اجرایی، حمایت از کشاورزان، بازنگری قوانین بازدارنده و اجرای قاطع قانون است.
حفظ اراضی کشاورزی امروز، به معنای حفظ ظرفیت تولید، منابع طبیعی، امنیت غذایی و امکان توسعه پایدار شهرستان برای نسلهای آینده است.
نظر شما